باشد كه در حديبيه واقع شد ، چون محل آن را بطن مكه معرفى كرده و حديبيه هم در نزديكى مكه و بطن آن قرار دارد ، و حتى آن قدر اتصال به مكه دارد كه بعضى گفته‌اند يكى از اراضى مكه و از حدود حرم آن است . و چون هر يك از اين دو طائفه دشمنترين دشمن نسبت به طائفه ديگر بودند ، قريش تمامى قدرت خود را در جمعآورى لشكر از داخل شهر خود و از قواى اطراف به كار برده بود ، مؤمنين هم با رسول خدا ( ص ) بيعت كرده بودند كه تا آخرين قطره خون خود در برابر آنان مقاومت كنند ، و رسول خدا ( ص ) هم تصميم گرفته بود با آنان نبرد كند ، و خداى تعالى رسول گرامى خود و مؤمنين را بر كفار پيروز كرد ، براى اينكه مسلمانان داخل سرزمين كفار شده ، و به داخل خانه آنان قدم نهاده بودند و در چنين وضعى جز جنگ و خونريزى هيچ احتمال ديگرى نمىرفت ، اما خداى سبحان دست كفار را از مؤمنين و دست مؤمنين را از كفار بازداشت و در عين حال مؤمنين را بر آنان پيروزى بخشيد ، و خدا به آنچه مىكنند دانا است . * ( « هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَالْهَدْيَ مَعْكُوفاً أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّه » ) * كلمه « عكوف » كه مصدر كلمه « معكوف » است - به طورى كه در مجمع البيان « 1 » گفته - به معناى اقامت در يك جا و ممنوع شدن از رفتن به اين طرف و آن طرف است . اعتكاف در مسجد براى عبادت نيز به همين معنا است . و معناى آيه اين است كه : مشركين مكه همانهايند كه به خدا كفر ورزيدند و نگذاشتند شما داخل مسجد الحرام شويد ، و نيز نگذاشتند قربانيهايى كه با خود آورده بوديد به محل قربانى برسد ، بلكه آنها را محبوس كردند . چون محل ذبح قربانى و نحر شتران در مكه است كه قربانيان عمره بايد آنجا قربانى شوند ، و قربانيان حج در منى ذبح مىشوند ، و رسول خدا ( ص ) و مؤمنين كه با او بودند به احرام عمره محرم شده و به اين منظور قربانى همراه آورده بودند . * ( « وَلَوْ لا رِجالٌ مُؤْمِنُونَ وَنِساءٌ مُؤْمِناتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَؤُهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ » ) * كلمه « وطا » كه مصدر جمله « تطؤهم » است به معناى لگدمال كردن ، و كلمه « معرة » به معناى مكروه و ناملايم است . و جمله « أن تطؤهم » بدل اشتمال است از مدخول

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 122 .